Od wielu lat toczy się wiele dyskusji na temat nurkowania z dziećmi. Są zdecydowani przeciwnicy, którzy uważają, że dzieci nie powinny nurkować, ale są również zwolennicy wprowadzania dzieci do nurkowania już w bardzo młodym wieku. Dzieci mają kontakt z nurkowaniem między innymi za pośrednictwem nurkujących rodziców – wspólne wyjście do klubu nurkowego może być świetną zabawą. Ponadto zainteresowanie nurkowaniem wzbudzane jest również w szkołach. Sam jako wolontariusz pomagałem promować nurkowanie w ramach zajęć sportowych organizowanych przez szkoły.

Limity wieku dotyczące nurkowania różnią się w zależności od organizacji nurkowej (np. WOSD, NOB, PADI, SSI, IADS, IAHD). Porównując te limity, można zauważyć, że już od 8. roku życia dostępne są programy dla dzieci, w których poprzez zabawę uczą się snorkelingu i nurkowania w basenie. Od 12. roku życia oferowane są również kursy prowadzące do uzyskania juniorskiego certyfikatu nurkowania w wodach otwartych, który w wieku 14/15 lat może zostać przekształcony w certyfikat dla dorosłych. W przypadku certyfikatów juniorskich obowiązują ponadto ograniczenia głębokości, na przykład do 12 metrów.

Holenderskie Stowarzyszenie Medycyny Nurkowej (Nederlandse Vereniging voor Duikgeneeskunde – NVD) niedawno (w grudniu 2020 roku) zaktualizowało swoje stanowisko dotyczące dzieci i nurkowania, przedstawiając zalecenia dla poszczególnych grup wiekowych.

Dzieci reagują pod wodą inaczej niż dorośli – zarówno pod względem fizycznym, jak i psychicznym. Poniżej przedstawiono najważniejsze kwestie, które należy uwzględnić podczas nurkowania z dziećmi.

Wyrównywanie ciśnienia

Wyrównywanie ciśnienia w uszach odbywa się za pośrednictwem trąbki Eustachiusza, która łączy gardło z uchem środkowym. U dzieci przebiega ona bardziej poziomo niż u dorosłych i jest węższa. Z tego powodu wyrównywanie ciśnienia może być u dzieci trudniejsze. Jest to również jeden z powodów, dla których dzieci częściej cierpią na infekcje ucha wymagające założenia drenów wentylacyjnych. Wraz z wiekiem i wzrostem trąbka Eustachiusza przyjmuje bardziej pionowe położenie, co ułatwia wyrównywanie ciśnienia.

Płuca

Liczba pęcherzyków płucnych rozwija się mniej więcej do 9. roku życia. W tym okresie drogi oddechowe są jeszcze stosunkowo wąskie i mniej elastyczne, co może utrudniać oddychanie. Dopiero około 15. roku życia płuca osiągają pełny rozwój i funkcjonują na poziomie zbliżonym do płuc osoby dorosłej. Jest to również jeden z powodów, dla których astma częściej występuje u młodszych osób i czasami ustępuje wraz z wiekiem. Teoretycznie dzieci mogą więc być bardziej narażone na uraz ciśnieniowy płuc. Dzieciom z astmą odradza się nurkowanie. Inaczej może być w przypadku dorosłych, którzy przy odpowiednio kontrolowanej astmie i właściwym leczeniu mogą w określonych sytuacjach zostać dopuszczeni do nurkowania.

Budowa ciała

U dzieci kości nie są jeszcze w pełni rozwinięte. Kości długie zawierają chrząstki wzrostowe, w których pod wpływem hormonów wzrostu powstaje nowa tkanka kostna. Teoretycznie pęcherzyki azotu powstające podczas nurkowania mogłyby uszkodzić chrząstki wzrostowe i wpłynąć na dalszy wzrost. W praktyce zagadnienie to nie zostało jednak dostatecznie zbadane.

Ponieważ dzieci nadal rosną, zaleca się ograniczanie obciążenia ciężarem. Sprzęt nurkowy używany nawet na basenie może szybko osiągnąć masę około 15 kg. Dlatego zaleca się zakładanie sprzętu nurkowego dopiero w wodzie.

Ze względu na inną budowę ciała dziecka, w tym stosunkowo wąską miednicę, pas balastowy może łatwiej się zsunąć. Dlatego rozsądnym rozwiązaniem może być stosowanie kamizelek BCD ze zintegrowanym systemem balastowym.

Temperatura

W porównaniu z dorosłymi dzieci mają stosunkowo większą powierzchnię ciała w odniesieniu do jego objętości. W rezultacie szybciej tracą ciepło w wodzie. Może mieć to znaczenie nawet na basenie! Temperatura wody jest niższa niż temperatura ciała wynosząca około 37°C, dlatego istnieje ryzyko wychłodzenia. Można temu przeciwdziałać, stosując u dzieci piankę również podczas zajęć basenowych. Ważne jest, aby pianka była dobrze dopasowana i nie była kupowana „na wyrost”. Należy również odpowiednio dostosować czas trwania nurkowania.

Rozwój psychiczny

Każde dziecko rozwija się w innym tempie. Jedno 12-letnie dziecko może być znacznie bardziej dojrzałe niż inne w tym samym wieku. Dlatego należy indywidualnie ocenić, czy dane dziecko jest gotowe do nurkowania. Ważne jest również, aby motywacja do nurkowania pochodziła od samego dziecka, a nie wynikała wyłącznie z zainteresowań rodziców.

Odpowiedzialne nurkowanie wymaga znajomości podstawowych zagadnień z zakresu fizjologii nurkowania. Dziecko musi być w stanie je zrozumieć. Powinno na przykład rozumieć, że podczas wynurzania nie wolno wstrzymywać oddechu, ponieważ rozprężające się powietrze w płucach może spowodować uraz ciśnieniowy.

Dzieci bywają impulsywne i mogą łatwiej stracić z oczu kwestie bezpieczeństwa. Ze względu na impulsywność mogą również inaczej niż dorośli oceniać zagrożenia. Podczas nurkowania konieczna jest umiejętność kontrolowania takich impulsów. Przykładem może być dziecko, które z entuzjazmem płynie za rybą i w rezultacie traci kontakt ze swoim partnerem nurkowym.

Pojawia się również pytanie, czy i w jaki sposób dziecko będzie potrafiło zastosować wyuczone procedury w razie wypadku nurkowego. Czy można oczekiwać, że dziecko będzie w stanie skutecznie pomóc dorosłemu partnerowi w sytuacji awaryjnej? Jeśli partnerem jest jego ojciec lub matka, dodatkowe emocje mogą jeszcze bardziej utrudnić właściwą reakcję. Dlatego zaleca się, aby podczas nurkowania z dzieckiem stosować system trzech partnerów nurkowych.

Podczas profilaktycznego badania lekarskiego kwalifikującego do nurkowania możliwość oceny, czy rozwój psychiczny dziecka jest wystarczający do bezpiecznego nurkowania, jest ograniczona. Dlatego ważną rolę w tej ocenie odgrywa również instruktor nurkowania.

Podsumowując, moim zdaniem nurkowanie z dziećmi może być bezpieczne, jeśli uwzględni się odpowiedni czas trwania i maksymalną głębokość nurkowania, właściwie dopasowany sprzęt, odpowiednią motywację i dojrzałość psychiczną dziecka oraz jeśli w nurkowaniu zawsze uczestniczy trzeci partner nurkowy.